THAM LUẬN: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC TẠI TRƯỜNG THPT

Tại Hội nghị viên chức, người lao động năm học 2026 – 2027

Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục. Công nghệ không chỉ thay đổi cách chúng ta tiếp cận tri thức mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với người dạy, người học và công tác quản lý nhà trường.

Một câu hỏi chúng ta cần suy nghĩ là: Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, học sinh của chúng ta sẽ cần những năng lực gì để thích ứng với tương lai? Người giáo viên cần thay đổi như thế nào để không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn giúp học sinh biết tìm kiếm, đánh giá, sử dụng và tạo ra tri thức trong môi trường số?

Chính vì vậy, chuyển đổi số không còn là một lựa chọn mang tính thời điểm mà đã trở thành một xu thế tất yếu và là động lực quan trọng để các trường THPT nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường.

Từ thực tiễn đó, tôi xin đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số trong dạy học và quản lý giáo dục tại nhà trường trong năm học 2026–2027.

I. ĐẨY MẠNH CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG DẠY VÀ HỌC

1. Xây dựng kế hoạch bài dạy theo hướng phát triển năng lực số và năng lực AI cho học sinh

Chuyển đổi số trước hết phải bắt đầu từ hoạt động dạy học và phải hướng tới mục tiêu cuối cùng là phát triển năng lực của học sinh. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ trong tiết học không nên dừng lại ở việc trình chiếu PowerPoint, sử dụng video hay thay thế bảng viết bằng màn hình tương tác. Quan trọng hơn, giáo viên cần thiết kế các hoạt động để học sinh thực sự sử dụng công nghệ số và AI nhằm giải quyết nhiệm vụ học tập.

Trong mỗi kế hoạch bài dạy, giáo viên có thể từng bước xác định:

• Học sinh cần sử dụng công nghệ số nào?
• Học sinh tìm kiếm và khai thác thông tin ở đâu?
• Làm thế nào để học sinh đánh giá độ tin cậy của thông tin?
• Học sinh có thể sử dụng AI ở khâu nào?
• Làm thế nào để học sinh kiểm chứng và chịu trách nhiệm với kết quả do AI cung cấp?
• Sản phẩm số của học sinh là gì?

Như vậy, năng lực số và năng lực AI không chỉ là những mã năng lực được ghi trong kế hoạch bài dạy, mà phải trở thành năng lực thực sự của từng học sinh thông qua các hoạt động học tập cụ thể.

Đặc biệt trong bối cảnh AI phát triển nhanh, nhà trường cần hướng học sinh từ tư duy “dùng AI để có câu trả lời” sang “dùng AI để hỗ trợ tư duy, kiểm chứng và sáng tạo”.

Giáo viên có thể giao cho học sinh những nhiệm vụ như:

• Tìm kiếm và lựa chọn thông tin từ nhiều nguồn số;
• So sánh các nguồn thông tin khác nhau;
• Sử dụng AI để gợi ý, giải thích hoặc mở rộng kiến thức;
• Kiểm chứng kết quả AI bằng sách giáo khoa, tài liệu chính thống hoặc kiến thức đã học;
• Tạo sản phẩm số như infographic, sơ đồ tư duy, video, bài thuyết trình hoặc báo cáo;
• Trình bày và bảo vệ sản phẩm trước tập thể.

Đây chính là cách để công nghệ trở thành công cụ phát triển năng lực, thay vì trở thành công cụ làm thay học sinh.

2. Xây dựng và làm giàu kho học liệu số dùng chung

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của chuyển đổi số là xây dựng kho học liệu số dùng chung của nhà trường và các tổ chuyên môn. Thay vì mỗi giáo viên tự xây dựng tài liệu riêng lẻ và lưu trữ phân tán, cần từng bước hình thành hệ thống học liệu có tổ chức, dễ tìm kiếm, dễ sử dụng và có thể tiếp tục cập nhật.

Kho học liệu có thể bao gồm:

• Bài giảng điện tử;
• Video bài giảng;
• Hình ảnh, sơ đồ, bản đồ, mô phỏng;
• Ngân hàng câu hỏi;
• Đề kiểm tra;
• Phiếu học tập số;
• Tài liệu tham khảo;
• Sản phẩm học tập tiêu biểu của học sinh;
• Học liệu phục vụ dạy học STEM/STEAM;
• Các tài liệu, công cụ ứng dụng AI trong dạy học.

Trong năm học 2026–2027, mỗi tổ chuyên môn có thể phấn đấu xây dựng một kho học liệu số có cấu trúc, trong đó tài liệu được phân loại theo môn học, khối lớp, chủ đề và mục đích sử dụng. Quan trọng hơn, kho học liệu không chỉ là nơi “lưu trữ file”, mà phải trở thành nguồn tài nguyên dùng chung phục vụ trực tiếp cho hoạt động chuyên môn.

3. Đổi mới kiểm tra, đánh giá trên môi trường số

Chuyển đổi số cũng cần được thể hiện rõ trong kiểm tra, đánh giá. Nhà trường có thể từng bước chuyển từ hình thức kiểm tra truyền thống sang kết hợp giữa kiểm tra trực tiếp và kiểm tra trên nền tảng số phù hợp với điều kiện thực tế.

Các tổ chuyên môn cần từng bước xây dựng:

• Ngân hàng câu hỏi số;
• Ma trận và đặc tả đề kiểm tra;
• Kho đề dùng chung;
• Hệ thống câu hỏi theo mức độ nhận thức;
• Câu hỏi đánh giá năng lực số và năng lực vận dụng;
• Các hình thức đánh giá quá trình bằng công cụ số.

Việc kiểm tra trên nền tảng số không nhằm mục đích “số hóa bài kiểm tra”, mà quan trọng hơn là đổi mới cách đánh giá, tăng khả năng phản hồi nhanh và hỗ trợ giáo viên theo dõi tiến bộ của từng học sinh.

4. Mở rộng giáo dục STEM/STEAM trên nền tảng số

Chuyển đổi số tạo điều kiện thuận lợi để nhà trường mở rộng các hoạt động STEM/STEAM.

Giáo viên có thể khai thác:

• Phần mềm mô phỏng;
• Phòng thí nghiệm ảo;
• Công cụ thiết kế số;
• AI hỗ trợ nghiên cứu và phát triển ý tưởng;
• Các nền tảng lập trình;
• Công cụ tạo sản phẩm số.

Qua đó, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn được thiết kế, thử nghiệm, giải quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm. Đây là hướng phát triển phù hợp với yêu cầu giáo dục học sinh có khả năng thích ứng với môi trường công nghệ trong tương lai.

II. TỐI ƯU HÓA QUẢN LÝ GIÁO DỤC VÀ QUẢN TRỊ NHÀ TRƯỜNG

Nếu chuyển đổi số chỉ diễn ra trong lớp học mà chưa thay đổi phương thức quản lý thì hiệu quả sẽ chưa toàn diện. Vì vậy, nhóm giải pháp thứ hai cần tập trung vào chuyển đổi số trong quản trị nhà trường.

1. Số hóa hồ sơ và thủ tục hành chính

Nhà trường cần tiếp tục rà soát các loại hồ sơ, biểu mẫu và quy trình hành chính để xác định những nội dung có thể thực hiện trên môi trường số.

Mục tiêu là:

• Giảm giấy tờ;
• Giảm thời gian nhập liệu;
• Hạn chế việc nhập cùng một thông tin nhiều lần;
• Dễ dàng tra cứu;
• Tăng tính chính xác;
• Tăng tính minh bạch trong quản lý.

2. Đồng bộ hóa hệ thống phần mềm quản trị

Một vấn đề thực tế trong chuyển đổi số là nhà trường có thể sử dụng nhiều phần mềm khác nhau nhưng các hệ thống chưa thực sự đồng bộ.

Do đó, cần hướng tới việc:

• Thống nhất dữ liệu;
• Hạn chế nhập dữ liệu trùng lặp;
• Phân quyền rõ ràng;
• Bảo đảm an toàn thông tin;
• Khai thác dữ liệu phục vụ quản lý;
• Từng bước hình thành hệ thống quản trị nhà trường dựa trên dữ liệu.

Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ và chính xác, Ban Giám hiệu có thể sử dụng dữ liệu để theo dõi tình hình học tập, chuyên môn, cơ sở vật chất và các hoạt động của nhà trường, từ đó đưa ra quyết định phù hợp hơn.

3. Tăng cường kết nối thông tin giữa nhà trường – giáo viên – học sinh – cha mẹ học sinh

Chuyển đổi số cần tạo ra một hệ sinh thái thông tin giáo dục thống nhất.

Thông tin về kế hoạch giáo dục, hoạt động nhà trường, kết quả học tập, thông báo và các nội dung cần phối hợp có thể được cung cấp thông qua các nền tảng số phù hợp.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải bảo đảm đúng người, đúng thông tin, đúng quyền truy cập, đồng thời chú trọng bảo vệ dữ liệu cá nhân của giáo viên và học sinh.

III. PHÁT TRIỂN HẠ TẦNG SỐ VÀ NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐỘI NGŨ

1. Từng bước nâng cấp hạ tầng mạng và thiết bị công nghệ.

Không thể thực hiện chuyển đổi số hiệu quả nếu thiếu hạ tầng.

Vì vậy, nhà trường cần quan tâm:

• Chất lượng đường truyền Internet;
• Hệ thống Wi-Fi;
• Máy tính;
• Máy chiếu, màn hình;
• Thiết bị tương tác;
• Thiết bị phục vụ STEM/STEAM;
• Hệ thống lưu trữ và sao lưu dữ liệu;
• Các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin.

2. Giải pháp then chốt: Nâng cao năng lực số của đội ngũ

Theo tôi, con người mới là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Chúng ta có thể có máy tính hiện đại, phần mềm tốt, đường truyền tốc độ cao, nhưng nếu đội ngũ chưa sẵn sàng thay đổi thì chuyển đổi số vẫn khó đạt hiệu quả. Tôi xin đưa ra 3 giải pháp sau:

2.1. Khảo sát và phân loại năng lực số của giáo viên

Không nên áp dụng một chương trình tập huấn giống nhau cho tất cả giáo viên.

Có thể chia thành 3 nhóm:

Nhóm 1 – nhóm: Nền tảng

Đối với giáo viên còn hạn chế về kỹ năng công nghệ, tập trung vào những thao tác thiết yếu như:

• Sử dụng phần mềm quản lý;
• Nhập điểm;
• Ký số;
• Tìm kiếm học liệu;
• Lưu trữ và chia sẻ tài liệu;
• Sử dụng các nền tảng dạy học cơ bản.

Nhóm 2 – nhóm: Ứng dụng

Đối với giáo viên đã có kỹ năng cơ bản, tập trung vào:

• Thiết kế bài giảng tương tác;
• Xây dựng học liệu số;
• Thiết kế câu hỏi và đề kiểm tra số;
• Sử dụng các công cụ hỗ trợ đánh giá;
• Khai thác dữ liệu phục vụ dạy học.

Nhóm 3 – nhóm: Đột phá

Đối với giáo viên có năng lực công nghệ tốt, đặc biệt là giáo viên trẻ, có thể đào tạo chuyên sâu về:

• Ứng dụng AI trong giáo dục;
• Xây dựng và quản lý kho học liệu số;
• Phòng thí nghiệm ảo;
• Phân tích dữ liệu học tập;
• Hỗ trợ đồng nghiệp trong ứng dụng công nghệ.

2.2. Đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng chuyển đổi số

Một giải pháp rất thiết thực là đưa chuyển đổi số vào sinh hoạt chuyên môn thường xuyên.

Thay vì các buổi sinh hoạt chuyên môn chỉ tập trung vào công việc hành chính, mỗi buổi sinh hoạt có thể dành một khoảng thời gian để giáo viên chia sẻ:

• Một công cụ số mới;
• Một ứng dụng AI hữu ích;
• Một cách thiết kế bài giảng;
• Một học liệu số;
• Một kinh nghiệm tổ chức hoạt động học tập trên môi trường số;
• Một khó khăn và cách giải quyết.

Tôi cho rằng đây là cách làm ít tốn kinh phí nhưng có tính lan tỏa rất cao. Mỗi giáo viên giỏi một công cụ, chia sẻ cho đồng nghiệp; mỗi tổ chuyên môn hình thành một cộng đồng học tập; từ đó toàn trường cùng tiến bộ.

2.3. Thử nghiệm mô hình dạy học kết hợp

Nhà trường có thể từng bước triển khai mô hình dạy học kết hợp.

Ví dụ:

• Trước giờ học: học sinh xem video, đọc tài liệu hoặc hoàn thành một nhiệm vụ trên nền tảng số;
• Trong giờ học: giáo viên tập trung vào thảo luận, thực hành, giải quyết vấn đề;
• Sau giờ học: học sinh hoàn thành sản phẩm hoặc bài tập trực tuyến.

IV. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT TRIỂN KHAI TRONG NĂM HỌC 2026–2027

Để chuyển đổi số không dừng lại ở khẩu hiệu mà trở thành hoạt động thực tế, tôi xin đề xuất nhà trường quan tâm một số nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, xây dựng kế hoạch chuyển đổi số của nhà trường gắn với kế hoạch giáo dục năm học 2026–2027, trong đó xác định rõ nhiệm vụ, người phụ trách, thời gian và sản phẩm.

Thứ hai, mỗi tổ chuyên môn lựa chọn một số hoạt động trọng tâm để triển khai trước, tránh tình trạng làm đồng loạt nhưng thiếu chiều sâu.

Thứ ba, xây dựng và từng bước hoàn thiện kho học liệu số dùng chung của nhà trường.

Thứ tư, tổ chức các buổi tập huấn công nghệ theo nhu cầu thực tế của giáo viên, ưu tiên phương châm “cầm tay chỉ việc – học đến đâu áp dụng đến đó”.

Thứ năm, phát huy vai trò của giáo viên có năng lực công nghệ tốt làm hạt nhân hỗ trợ đồng nghiệp.

Thứ sáu, đưa việc chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ và AI vào sinh hoạt tổ chuyên môn.

Thứ bảy, tăng cường giáo dục học sinh về kỹ năng số, an toàn số, đạo đức số và trách nhiệm khi sử dụng AI.

Thứ tám, bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân của giáo viên và học sinh trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số.

V. KẾT LUẬN

Chuyển đổi số trong giáo dục không phải là câu chuyện của riêng bộ phận công nghệ thông tin, cũng không phải là nhiệm vụ của riêng một vài giáo viên. Đây là nhiệm vụ chung của toàn nhà trường.

Chuyển đổi số cũng không có nghĩa là chúng ta phải thay thế hoàn toàn phương pháp dạy học truyền thống bằng công nghệ. Điều quan trọng là chúng ta phải biết công nghệ nào phù hợp, sử dụng vào thời điểm nào và sử dụng như thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục.

Trong quá trình đó, AI đang mở ra những cơ hội rất lớn nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức chưa từng có. Vì vậy, người thầy trong thời đại số không mất đi vai trò của mình; ngược lại, vai trò của người thầy càng trở nên quan trọng hơn trong việc định hướng, tổ chức, kiểm chứng, giáo dục giá trị và hình thành nhân cách cho học sinh.

Vì vậy, tôi xin đề xuất một tinh thần chung cho năm học 2026–2027 như sau:

Mỗi cán bộ, giáo viên chủ động học thêm một kỹ năng số; mỗi tổ chuyên môn xây dựng thêm một học liệu số; mỗi tiết học có thêm một hoạt động phát huy năng lực số của học sinh; mỗi hoạt động quản lý được cải tiến theo hướng khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn.

Nếu mỗi người thay đổi một chút, mỗi tổ chuyên môn thay đổi một bước và toàn trường cùng thay đổi theo một định hướng thống nhất, chúng ta sẽ tạo nên một bước tiến lớn trong công cuộc chuyển đổi số của nhà trường.

Tôi tin rằng với sự quan tâm của Ban Giám hiệu, sự đồng lòng của tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và tinh thần chủ động đổi mới của mỗi thành viên, chuyển đổi số sẽ thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục, nâng cao hiệu quả quản trị và tạo môi trường học tập hiện đại, an toàn, nhân văn cho học sinh.

Ngay từ đầu năm học 2026–2027, chúng ta hãy cùng nhau chủ động học hỏi – mạnh dạn đổi mới – chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau – cùng làm và cùng phát triển. Đó không chỉ là yêu cầu của thời đại mà còn là trách nhiệm của chúng ta đối với học sinh và tương lai của nhà trường.

                     Hồng Quang, ngày 07/10/2026

                                Cô giáo Trần Thị Ngoan